Esther is een onderneemster pur sang. Senang. On point. Deze maand lees je voor het laatst haar Executive Vision terug in haar column in FinX.
đź“ŤIG: @wijnschenk_business_services
đź“Ť@: www.wbusiness-services.com
đź‘ By Es
De Ja-knikker
Altijd prettig, zelden nuttig
Iedere CEO kent hem of haar. De collega die tijdens een vergadering nét iets enthousiaster knikt dan de rest. Die bij ieder strategisch voorstel zegt: “Precies wat ik zelf ook dacht.” Zelfs wanneer dat voorstel vijf minuten geleden nog niet bestond.
De ja-knikker is doorgaans vriendelijk, loyaal en buitengewoon bedreven in het lezen van de vergaderzaal. Nog voordat de CEO de PowerPoint heeft geopend, weet de ja-knikker al welke conclusie eruit gaat komen.
Een indrukwekkend talent. Maar niet per se een gezond talent voor de organisatie.
Want waar kritische collega’s soms vertragen, maakt de ja-knikker aangenaam vaart. Geen ingewikkelde vragen, geen ongemakkelijke stiltes en vooral geen gedoe over risico’s, haalbaarheid of die ene eerdere reorganisatie die volgens de presentatie “zeer succesvol” was, maar waar toevallig niemand meer over wil praten.
Alles kan. Alles klopt. En de CEO? Die heeft opnieuw een uitstekend idee gehad.
De comfortabele bestuurskamer
Aan de top van een organisatie kan het verrassend stil worden. Niet omdat er niets te bespreken valt, maar omdat mensen steeds zorgvuldiger kiezen wat zij wel en niet zeggen.
Hoe hoger iemand in de organisatie komt, hoe vaker zijn of haar woorden als richting worden geĂŻnterpreteerd. Een losse gedachte van de CEO kan op maandagochtend nog een vrijblijvende overweging zijn en op dinsdagmiddag al als projectplan rondgaan.
“Misschien moeten we iets met AI doen,” zegt de CEO.
Voor de lunch is er een werkgroep. Aan het einde van de week staat er een Chief AI Officer op het organogram en heeft iemand alvast een logo laten ontwerpen.
Dat is niet altijd de schuld van de CEO. Mensen willen graag daadkracht tonen, betrokken overkomen en vooral niet bekendstaan als degene die “in problemen denkt”. Toch ontstaat zo een omgeving waarin tegenspraak langzaam wordt ingeruild voor instemming.
De bestuurskamer wordt comfortabeler, maar de besluitvorming niet beter.
Wanneer loyaliteit gaat lijken op stilte
Ja-knikken wordt vaak verward met loyaliteit. Een loyale bestuurder steunt immers de gekozen koers. Maar echte loyaliteit betekent niet dat je overal mee instemt. Het betekent dat je bereid bent een ongemakkelijke waarheid uit te spreken voordat de organisatie met veel enthousiasme de verkeerde afslag neemt.
De meest waardevolle collega is daarom niet altijd degene die zegt: “Goed plan.”
Het kan juist degene zijn die vraagt:
“Welk probleem lossen we hiermee eigenlijk op?”
“Welke aannames maken we?”
“Wat gebeurt er als dit niet werkt?”
En misschien wel de spannendste vraag van allemaal:
“Willen onze klanten dit ook, of vinden wij het vooral zelf heel interessant?”
Zo iemand is niet lastig. Zo iemand voorkomt dat een enthousiast idee uitgroeit tot een kostbaar strategisch experiment met een Engelse projectnaam en een evaluatierapport van 86 pagina’s.
De spiegel van de CEO
Toch is het te makkelijk om alleen naar de ja-knikker te wijzen. Want iedere ja-knikker heeft een omgeving nodig waarin zijn gedrag wordt beloond.
Als kritische vragen steevast worden ontvangen met een diepe zucht, opgetrokken wenkbrauw of de woorden “laten we wel constructief blijven”, leren mensen snel genoeg wat er van hen wordt verwacht.
Een CEO of Board krijgt uiteindelijk de feedbackcultuur die hij zelf creëert.
Wie alleen waardering toont voor snelheid en instemming, moet niet verbaasd zijn wanneer vergaderingen veranderen in goed geregisseerde applausmomenten. Wie daarentegen nieuwsgierig reageert op weerstand, krijgt informatie die anders onder tafel blijft liggen — soms letterlijk, samen met de telefoons waarop ondertussen druk wordt geappt.
Tegenspraak begint daarom niet bij de moed van medewerkers, maar bij de ontvankelijkheid van leiders.
De vraag is niet alleen: “Durven mensen mij tegen te spreken?”
De eerlijkere vraag is: “Wat gebeurt er met mensen wanneer ze dat doen?”
Een Board zonder schuurpapier
Een goed bestuur hoeft geen permanent strijdtoneel te zijn. Tegenspraak betekent niet dat iedere vergadering moet eindigen in een intellectueel duel, drie gekwetste ego’s en iemand die demonstratief zijn laptop dichtklapt.
Maar een Board waarin nooit spanning ontstaat, verdient wel enige argwaan.
Goede besluitvorming heeft een beetje schuurpapier nodig. Verschillende perspectieven, stevige vragen en mensen die niet alleen kijken naar wat mogelijk is, maar ook naar wat verstandig is. Het doel is niet om elkaar dwars te zitten, maar om samen blinde vlekken zichtbaar te maken.
Dat vraagt om een duidelijke rolverdeling. Wie bewaakt de feiten? Wie vertegenwoordigt de klant? Wie onderzoekt de risico’s? En wie heeft toestemming om te zeggen dat het glanzende plan op slide 34 misschien toch niet de doorbraak van de eeuw is?
Soms helpt het zelfs om iemand bewust de rol van criticus te geven. Niet als professionele sfeerverpester, maar als tegenwicht. Dan hoeft tegenspraak niet persoonlijk te worden en krijgt twijfel een legitieme plaats aan tafel.
Van ja-knikker naar meedenker
De oplossing is overigens niet om iedere vorm van enthousiasme te wantrouwen. Organisaties hebben optimisten nodig. Mensen die mogelijkheden zien, energie brengen en bereid zijn ergens voor te gaan.
Maar enthousiasme wordt pas waardevol als het vergezeld gaat van onafhankelijk denken.
Een goede adviseur zegt niet automatisch ja of nee. Die stelt vragen, brengt structuur aan, denkt vooruit en durft alternatieven te benoemen. Ook wanneer de timing onhandig is. Ook wanneer iedereen al naar de lunch wil. En zelfs wanneer de CEO zichtbaar verliefd is geworden op zijn eigen idee.
Dat is het verschil tussen een ja-knikker en een meedenker.
De ja-knikker bevestigt de leider.
De meedenker versterkt het leiderschap.
De beste vraag aan tafel
Misschien zou iedere CEO een vergadering af en toe moeten afsluiten met Ă©Ă©n eenvoudige vraag:
“Wat zien jullie dat ik niet zie?”
En daarna vooral niets zeggen.
Geen toelichting geven. Geen richting aangeven. Niet alvast vriendelijk knikken naar het antwoord dat het meest in de buurt komt van de eigen mening.
Gewoon luisteren.
Want de grootste valkuil voor een CEO of Board is niet dat er iemand aan tafel zit die te vaak ja zegt. De echte valkuil ontstaat wanneer niemand meer gelooft dat een eerlijk nee welkom is.
Een goede leider verzamelt daarom geen mensen die hem voortdurend gelijk geven. Een goede leider verzamelt mensen die hem helpen de juiste beslissing te nemen.
Ook als dat betekent dat het briljante idee van maandagochtend op dinsdagmiddag gewoon weer van het organogram moet verdwijnen.